Eğer sunucunuzda aynı anda çalışan birden fazla hizmet bulunuyorsa ve bu hizmetler uzun süre aktif kalıyorsa, CPU performansını izlemek oldukça önemlidir. Video işleme, veritabanı işlemleri veya karmaşık programların çalışması gibi senaryolar, işlemcinin aşırı yüklenmesine neden olarak geçici ya da kalıcı yavaşlamalar yaratabilir. Bu durum uzun süre devam ederse, daha ciddi performans sorunlarıyla karşılaşmak kaçınılmaz olur. Bu rehberimizde, Linux sunucularda CPU performansını yükseltmek için uygulanabilecek yöntemleri örneklerle paylaşacağız. Bu süreçte Atop kurulumu, sistem kaynaklarını anlık ve geçmişe dönük izlemek açısından oldukça işlevseldir.
Kötü yapılandırılmış yazılımlar, CPU’yu zorlayan başlıca faktörler arasında yer alır. Sonsuz döngüler, bellek sızıntıları veya verimsiz veri sorguları işlemciyi gereksiz yere çalıştırır. Özellikle PHP veya Python ile yazılmış projelerde düzgün konfigürasyon yapılmadığında ya da işlem sayısı arttığında yüksek CPU kullanımı gözlemlenir. Bu tarz sorunlar, örneğin Zimbra Mail Server üzerinde çalışan e-posta işleme süreçlerinde daha da görünür hale gelebilir.
CMS platformlarında da benzer sorunlar ortaya çıkabilir. WordPress gibi sistemlerde, zayıf kodlanmış tema ve eklentiler CPU’yu lüzumsuz yere yorar. Yoğun ziyaretçi akışında bu durum daha da belirgin hale gelir. Ayrıca, doğru yapılandırılmamış önbellekleme sistemleri her sayfa yüklemesinde gereksiz işlem yapılmasına neden olur.
Dış tehditler ve zararlı yazılımlar da CPU’ya zarar verebilir. Kripto madenciliği yapan yazılımlar arka planda işlemciyi kullanırken, DDoS ve brute-force saldırıları da sistemi sürekli yük altında tutar.
CPU yoğunluğunun bir diğer nedeni ise sistemin otomatik görevleri olabilir. Yedekleme işlemleri, antivirüs taramaları veya sistem güncellemeleri geçici olarak CPU’yu zorlayabilir. Özellikle AlmaLinux tabanlı cPanel kurulumlarında, güvenlik kontrolleri sonrasında bu tarz yoğunluklar daha fazla hissedilir.
Gerçek Zamanlı CPU Kullanımı İzleme Araçları
Kötü çalışan bir uygulama, işlemciyi aşırı zorlayarak sistem genelinde performans sorunlarına yol açabilir. CPU kullanımındaki sıra dışı artışları tespit etmek için grafiksel arayüzlü izleme araçlarının yanı sıra terminal üzerinden çalışan araçlardan da faydalanılabilir. SSH bağlantısı kurulan sunucularda bu terminal tabanlı araçlar çok daha etkili olur.
‘top’ Komutuyla CPU Kullanımını
top komutu, Linux sistemlerde CPU, bellek ve işlem aktivitelerini gerçek zamanlı olarak izlemek için kullanılan temel araçlardan biridir.
top
Varsayılan olarak top ekranı her 3 saniyede bir yenilenir. Yük ortalamaları, görev sayısı ve CPU durumu gibi temel sistem bilgilerini gösterir. Kullanıcılar, P ile CPU’ya, M ile belleğe göre sıralama yapabilir, k tuşuyla işlemleri sonlandırabilir.
mpstat Komutuyla CPU Kullanımını İzleme
mpstat komutu, sysstat paketine ait bir araçtır ve işlemci başına detaylı CPU kullanım istatistikleri sağlar. Kullanıcı süresi, sistem süresi, boşta kalma oranı ve G/Ç bekleme süresi gibi verileri gösterir. Çok çekirdekli sistemlerde çekirdek bazlı analiz için idealdir.
mpstat -P ALL 2 5
sar Komutuyla CPU Kullanım Geçmişini İzleme
sar komutu, sysstat paketinin bir parçası olup CPU kullanım verilerini hem anlık hem de geçmişe dönük olarak görüntülemenizi sağlar. Sistem performansını zaman içinde analiz etmek isteyen yöneticiler için son derece faydalıdır.
Belirli aralıklarla veri toplamak için örnek: Bu komut, her 2 saniyede bir CPU istatistiklerini toplar ve toplamda 5 kez tekrarlar. Özellikle sistemdeki performans dalgalanmalarını takip etmek ve geçmiş verilerle karşılaştırma yapmak için idealdir.
sar -u 2 5iostat Komutuyla CPU ve G/Ç Kullanımını İzleme
iostat komutu, hem CPU kullanımını hem de disk aygıtları ve bölümler için giriş/çıkış istatistiklerini gösterir. Özellikle G/Ç performansını analiz ederken CPU üzerindeki etkileri de değerlendirmek isteyenler için idealdir.
CPU kullanımını görmek için:
iostat
vmstat Komutuyla CPU Kullanımını İzleme
vmstat komutu; CPU, bellek, takas ve G/Ç istatistiklerini özet biçimde sunarak sistemin genel durumunu değerlendirmenizi sağlar. Özellikle bellek darboğazları ve takas kullanımının CPU performansına etkisini analiz etmek için kullanılır.
Her 2 sn bir çalıştırmak için aşağıdaki komutu kullanabilirsiniz.
vmstat 2
cpulimit Aracıyla Linux’ta CPU Kullanımı Nasıl Sınırlandırılır?
cpulimit, belirli bir sürecin (PID) CPU kullanım yüzdesini sınırlandırmanıza olanak tanır. cputool gibi alternatiflerine kıyasla daha fazla kontrol seçeneği sunar; ancak sistem yükünü izlemez, sadece hedef sürecin CPU tüketimini sınırlamaya odaklanır.
Ubuntu/Debian sistemlerde kurulum için;
sudo apt install cpulimitRHEL/CentOS/Fedora sistemlerde önce EPEL deposunu etkinleştirme
sudo yum install epel-release
sudo yum install cpulimitAşağıda, bu aracı kullanırken işinize yarayacak temel seçenekleri bulabilirsiniz:
| Seçenek | Açıklama |
|---|---|
--pid, -p | Sınırlandırılacak sürecin PID’si |
--limit, -l | CPU kullanım limiti (%) |
--background, -b | cpulimit‘i arka planda çalıştırır |
--cpu, -c | Çekirdek sayısını belirtir (varsayılan: otomatik) |
--kill, -k | Limit aşılırsa işlemi sonlandırır |
--signal, -s | Farklı sinyaller göndererek işlemi durdurma |
--lazy, -z | İşlem kaybolursa otomatik çıkış yapar |
Prometheus ve Grafana ile Gelişmiş CPU İzleme
Geleneksel komut satırı araçları (top, htop, sar vb.), sistem kaynak kullanımını anlık olarak izlemenizi sağlar. Ancak bu araçlar uzun vadeli eğilimleri analiz etmek, geçmiş verileri saklamak ya da özel bildirimler oluşturmak konusunda sınırlıdır. İşte tam bu noktada Prometheus ve Grafana entegrasyonu devreye girer.
Prometheus, sistem metriklerini zaman serisi olarak toplayan açık kaynaklı güçlü bir izleme aracıdır. Grafana ise bu verileri görselleştirerek anlamlı grafiklere ve panellere dönüştürmenizi sağlar. Özellikle CPU kullanım trendlerini izlemek, ani yüklenmeleri tespit etmek ve belirli eşiklerin üzerinde işlemci tüketimi gerçekleştiğinde otomatik olarak uyarı almak isteyen sistem yöneticileri için bu ikili vazgeçilmezdir.
Node Exporter Kurulumu
wget https://github.com/prometheus/node_exporter/releases/download/v1.8.0/node_exporter-1.8.0.linux-amd64.tar.gz
tar -xvzf node_exporter*.tar.gz
./node_exporterPrometheus Kurulumu ve Yapılandırma
scrape_configs:
- job_name: 'node'
static_configs:
- targets: ['localhost:9100']Grafana Kurulumu ve Dashboard Oluşturma
sudo apt install grafana
sudo systemctl enable --now grafana-server
İzleme ve alarm altyapınız artık temel düzeyde hazır. Bu yapı sayesinde CPU kullanımını sadece anlık değil, geçmişe dönük olarak da takip edebilir, belirlediğiniz eşiklerde otomatik uyarılar alarak sistem performansını proaktif şekilde yönetebilirsiniz.
Daha gelişmiş paneller oluşturmak, birden fazla sunucuyu izlemek istiyorsanız, adım adım ekran görüntüleriyle hazırladığımız detaylı kurulum rehberimize göz atmanızı öneririz.